Tôi vừa đọc bài về “chuỗi 40.000 cửa hàng tiện lợi Trung Quốc chuẩn bị vào Việt Nam”, và nếu nói thật thì cảm giác của tôi không phải là lo, mà là… thấy quen. Thị trường này đã chứng kiến quá nhiều “làn sóng lớn” vào rồi, và phần lớn câu chuyện không kết thúc giống như kỳ vọng ban đầu. Nghe 40.000 cửa hàng thì rất ghê, nhưng cần hiểu rõ: đó là quy mô ở Trung Quốc, còn tại Việt Nam thì hiện tại họ mới chỉ đang thử nghiệm vài điểm. Và trong ngành này, giữa có mô hình lớn ở nước ngoài và thành công ở Việt Nam là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau.
Nếu nhìn lại lịch sử, chúng ta không thiếu case để học. Như Shop&Go, từng có gần 90 cửa hàng sau hơn 10 năm hoạt động, nhưng cuối cùng bán lại toàn bộ hệ thống với giá 1 USD. Hay Auchan, một tập đoàn bán lẻ lớn của Pháp, vào Việt Nam với kế hoạch bài bản, đầu tư hàng chục triệu USD, nhưng chỉ sau vài năm đã phải rút lui và chuyển nhượng toàn bộ hệ thống. Rồi gần đây báo chí cũng đưa tin Burger King đóng cửa toàn bộ, anh em trong ngành cũng nói tôi cũng có chuỗi ăn vặt TQ đang đóng khá nhiều…Đó là những doanh nghiệp không thiếu tiền, không thiếu kinh nghiệm, nhưng vẫn thất bại. Lý do không nằm ở quy mô, mà nằm ở việc không hiểu đủ sâu thị trường và đặc biệt là sai ở khâu chọn vị trí cứ đẩy giá thuê thật cao để mở rộng.
Ở Việt Nam, bài toán khó nhất không phải là vận hành hay marketing, mà là mặt bằng. Thực tế hiện nay, những vị trí “đúng” gần như đã được các chuỗi lớn giữ từ sớm như Circle K, GS25, 7-Eleven, WinMart+ hay Bách Hóa Xanh. Theo số liệu gần đây, riêng WinMart+ đã có hơn 4.500 cửa hàng, Bách Hóa Xanh gần 2.700 cửa hàng, toàn thị trường cửa hàng tiện lợi và mini mart đã gần chạm mốc 10.000 điểm bán. Điều này có nghĩa là phần “đất đẹp” của thị trường đã được chia khá nhiều rồi, người đến sau gần như chắc chắn phải chấp nhận một trong ba điều: trả giá thuê cao hơn, chọn vị trí kém hơn, hoặc mất rất nhiều thời gian để xây lại mạng lưới.
Và khi có thêm một ông lớn nhảy vào, điều chắc chắn sẽ xảy ra là giá thuê tiếp tục bị đẩy lên. Tôi đã trực tiếp quan sát ở nhiều tuyến phố tại TP.HCM, chỉ cần 2–3 chuỗi cạnh tranh cùng một trục đường, giá thuê có thể tăng 20–50% trong vòng 1–2 năm. Trong khi đó, mô hình cửa hàng tiện lợi lại có biên lợi nhuận không cao, thường dao động khoảng 20–30% ở cấp độ gross margin, nhưng sau khi trừ chi phí thuê, nhân sự, điện nước, vận hành 24/7… thì lợi nhuận ròng thực tế rất mỏng. Điều này dẫn đến một nghịch lý: càng mở nhanh mà chọn sai vị trí, càng lỗ nhanh.
Một sai lầm mà tôi thấy lặp lại rất nhiều là “scale quá sớm”. Khi một mô hình chạy được vài điểm đầu, nhiều doanh nghiệp có xu hướng mở rộng nhanh để chiếm thị phần. Nhưng nếu không có bản đồ mở điểm rõ ràng, không kiểm soát được bán kính và sự chồng lấn khách hàng, thì các cửa hàng sẽ bắt đầu ăn thịt lẫn nhau. Đây là lý do vì sao nhiều chuỗi nhìn bên ngoài rất đông cửa hàng, nhưng bên trong dòng tiền lại rất căng. Và khi dòng tiền không chịu nổi, giai đoạn “lọc” sẽ bắt đầu: đóng điểm, cắt lỗ, thậm chí rút khỏi thị trường.
Thị trường Việt Nam có một quy luật rất rõ: luôn có chu kỳ Thổi phồng gây chú ý → Mở nhanh → Lọc → Đóng. Làn sóng cửa hàng đồng giá 19k trước đây là một ví dụ điển hình, mở rất nhanh, phủ rất rộng, nhưng sau đó biến mất gần như toàn bộ vì không chịu nổi áp lực chi phí và mặt bằng. Câu chuyện cửa hàng tiện lợi cũng không nằm ngoài quy luật đó, chỉ khác là quy mô lớn hơn và tốc độ có thể nhanh hơn.
Cá nhân tôi không nghĩ việc một chuỗi Trung Quốc vào là điều tiêu cực. Ngược lại, nó sẽ làm thị trường cạnh tranh hơn và chuyên nghiệp hơn. Nhưng cũng chính vì vậy, nó sẽ khiến cuộc chơi khắc nghiệt hơn rất nhiều. Giá thuê cao hơn, tiêu chuẩn vận hành cao hơn, và sai lầm sẽ đắt hơn. Và trong bối cảnh đó, không phải ai nhiều tiền hơn sẽ thắng, mà là ai hiểu thị trường hơn, chọn đúng vị trí hơn và đi đường dài tốt hơn.
Minh Phan – Chọn đúng mặt bằng
Bạn thấy bài viết này hữu ích?
Đăng ký nhận bài viết mới mỗi tuần về mặt bằng và phát triển điểm bán
